Áp lực từ lộ trình hiện đại hóa quản lý thuế đang đặt hộ kinh doanh (HKD) trước những thay đổi chưa từng có. Thay vì nộp thuế khoán dựa trên doanh thu khoán định sẵn, dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) đang hướng tới việc cho phép HKD được trừ chi phí hợp lý để tính thuế trên lợi nhuận thực tế. Đây là một bước tiến công bằng nhưng cũng đi kèm với thách thức lớn về hóa đơn, chứng từ.

1. Thay đổi tư duy: Thuế tính trên lợi nhuận thay vì doanh thu

Trong suốt nhiều thập kỷ, cơ chế “thuế khoán” đã trở nên quen thuộc với hàng triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của thuế khoán là tính cào bằng, không phản ánh đúng thực trạng “lời ăn lỗ chịu” của thương nhân.

Theo ghi nhận mới nhất, đề xuất thay đổi cách tính thuế cho HKD từ năm 2026 sẽ cho phép trừ các chi phí đầu vào hợp lệ (giá vốn hàng hóa, tiền thuê mặt bằng, nhân công, điện nước…). Điều này mang lại sự công bằng tối đa:

• Khi kinh doanh thua lỗ: HKD có thể không phải nộp thuế thu nhập (khác với hiện nay dù lỗ vẫn phải nộp thuế khoán theo doanh thu).
• Khuyến khích đầu tư: Việc được trừ chi phí giúp các hộ mạnh dạn đầu tư vào trang thiết bị, công nghệ để tối ưu lợi nhuận sau thuế.

Tuy nhiên, chuyên gia từ WEGET SERVICE lưu ý rằng: Để được trừ chi phí, HKD bắt buộc phải có hệ thống sổ sách kế toán minh bạch và hóa đơn đầu vào chuẩn chỉ.

2. Thách thức từ việc quản lý hóa đơn điện tử và chứng từ

Mặc dù “mừng” vì được trừ chi phí, nhưng thực tế nhiều chủ hộ đang “lo” vì kỹ năng quản trị tài chính còn hạn chế. Việc chuyển sang tính thuế trên lợi nhuận đồng nghĩa với việc HKD phải vận hành như một “doanh nghiệp thu nhỏ”.

Các vấn đề pháp lý và thực tiễn mà HKD sẽ gặp phải bao gồm:

1. Kiểm soát hóa đơn đầu vào: Mọi chi phí muốn được trừ phải có hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) hoặc hóa đơn bán hàng hợp lệ. Nhiều hộ kinh doanh nhập hàng trôi nổi, hàng chợ sẽ gặp khó khăn khi chứng minh chi phí đầu vào.
2. Áp lực xuất hóa đơn từng lần bán: Theo lộ trình của Tổng cục Thuế, việc kết nối máy tính tiền và xuất hóa đơn điện tử ngay khi bán hàng sẽ trở thành bắt buộc để kiểm soát doanh thu thực.
3. Rủi ro hậu kiểm: Khi tự kê khai chi phí, HKD đối mặt với rủi ro bị cơ quan thuế loại bỏ các chi phí không hợp lý, hợp lệ khi thanh tra, dẫn đến truy thu và phạt chậm nộp.

3. So sánh mô hình Thuế khoán và Thuế theo kê khai chi phí

Dưới đây là bảng phân tích sơ bộ để các chủ hộ hình dung rõ sự khác biệt trong lộ trình cải cách thuế:

4. Chuyên gia tư vấn: Hộ kinh doanh cần chuẩn bị gì?

Với kinh nghiệm dày dặn trong việc tháo gỡ khó khăn tài chính cho các mô hình kinh doanh tại Việt Nam, chuyên gia WEGET SERVICE đưa ra 3 lời khuyên trọng yếu cho các chủ hộ ngay từ thời điểm này:

Thứ nhất: Chuẩn hóa nguồn hàng đầu vào. Hãy ưu tiên làm việc với các nhà cung cấp có khả năng xuất hóa đơn đỏ. Điều này không chỉ giúp bạn giảm thuế phải nộp mà còn bảo vệ bạn trước các đợt kiểm tra quản lý thị trường.

Thứ hai: Ứng dụng công nghệ quản lý. Việc sử dụng phần mềm bán hàng kết nối dữ liệu thuế không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Nó giúp kiểm soát dòng tiền thực tế và minh bạch hóa doanh thu.

Thứ ba: Cân nhắc chuyển đổi lên Doanh nghiệp. Khi bạn đã phải làm quen với việc quản lý sổ sách, hóa đơn theo cơ chế mới, việc duy trì mô hình HKD đôi khi lại gò bó hơn so với mô hình Công ty TNHH. Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, dễ vay vốn hơn và quan trọng là bảo vệ tài sản cá nhân tốt hơn nhờ chế độ trách nhiệm hữu hạn.

*Nguồn nội dung tham khảo: Báo Tuổi Trẻ